Motivasiya insanı hərəkətə keçirən və ona məqsədə doğru davam etməyə güc verən daxili və xarici səbəblərdir. Daxili motivasiya işin özündən zövq almaqdan, maraqdan və inkişaf istəyindən gəlir; xarici motivasiya isə maaş, mükafat, tərif və ya cəza kimi kənar amillərdən. İşdə davamlı nəticə üçün adətən hər ikisi lazımdır.
Söz latın dilindəki «movere» (hərəkət etdirmək) felindən gəlir. Gündəlik dildə «motivasiya» həm insanın həvəsini, həm də bu həvəsi yaradan səbəbləri bildirir. İş axtarışında isə bu sözlə iki dəfə qarşılaşırsınız: motivasiya məktubunda və müsahibədə.
Motivasiyanın növləri
| Növ | Mənbə | İşdən nümunə |
|---|---|---|
| Daxili motivasiya | Maraq, zövq, inkişaf, məna | Yeni proqramı öyrənmək xoşunuza gəldiyi üçün öyrənirsiniz |
| Xarici motivasiya | Maaş, bonus, vəzifə, tərif | Satış planını bonus üçün yerinə yetirirsiniz |
| Müsbət motivasiya | Mükafat gözləntisi | Ayın ən yaxşı işçisi seçilmək |
| Mənfi motivasiya | Cəzadan qaçmaq | Gecikməyə görə cərimədən qaçmaq üçün vaxtında gəlmək |
İki məşhur nəzəriyyə: Maslou və Hersberq
Abraham Maslounun ehtiyaclar iyerarxiyasına görə insan əvvəlcə fizioloji və təhlükəsizlik ehtiyaclarını, sonra aidiyyət, hörmət və özünüreallaşdırma ehtiyaclarını ödəməyə çalışır. Frederik Hersberqin iki amil nəzəriyyəsi isə işdə «gigiyena amilləri» (maaş, iş şəraiti) ilə «motivatorları» (nailiyyət, tanınma, məsuliyyət) ayırır: birincilər çatışmadıqda narazılıq yaranır, ikincilər isə həvəsi artırır.
İşdə motivasiyaya nə təsir edir
- Aydın məqsəd: nə gözlənildiyini və nəticənin necə ölçüləcəyini bilən işçi enerjisini düzgün yerə yönəldir. Qeyri-müəyyən tapşırıq isə həvəsi tez söndürür.
- Ədalətli maaş və vaxtında ödəniş: Hersberqin modelində bu «gigiyena amili»dir. Özü motivasiya yaratmır, amma çatışmadıqda narazılıq yaradır.
- Əməyin görülməsi: rəhbərin qısa, konkret tərifi («hesabatı vaxtından əvvəl təhvil verdin, bu bizə gecikmədən qaçmağa kömək etdi») ümumi «əla iş» sözündən daha təsirlidir.
- İnkişaf imkanı: yeni bacarıq öyrənmək və irəliləyişi görmək daxili motivasiyanın əsas mənbəyidir.
- Müstəqillik: işi necə görəcəyinizə özünüz qərar verdikdə məsuliyyət hissi artır.
- Komanda və rəhbər: işçilər çox vaxt şirkətdən deyil, rəhbərdən və komandadan narazı olduqları üçün işdən çıxırlar.
Motivasiyanı necə artırmaq olar
Müsahibədə «Sizi nə motivasiya edir?» sualına cavab
Bu sualla işəgötürən sizin dəyərlərinizin vəzifəyə uyğun olub-olmadığını yoxlayır. Ən yaxşı cavab daxili motivasiyanı konkret nümunə ilə göstərir və vəzifəyə bağlanır; yalnız maaşdan danışmaq zəif təsir bağışlayır.
Cavab nümunələri (uydurma)
Mühasib: «Məni hesabatların dəqiq və vaxtında hazır olması motivasiya edir. Keçən il ay sonu bağlanışını 5 gündən 3 günə endirmək üçün prosesi yenidən qurdum və bu nəticə mənə çox həvəs verdi.»
Satış: «Müştərinin problemini həll etmək və bunu nəticədə görmək. Planı keçdiyim aylarda ən çox sevindiyim şey müştərilərin təkrar gəlməsi olub.»
Tələbə: «Yeni şeylər öyrənmək. Təcrübə proqramında ilk dəfə real layihədə iştirak etdim və hər həftə yeni bacarıq qazanmaq məni motivasiya edirdi.»
Aşağıdakı nümunələr uydurmadır: ad, şirkət, tarix və nəticələri öz real məlumatlarınızla əvəz edin. Digər tez-tez verilən suallar müsahibə sualları və cavabları səhifəsindədir.
CV-də motivasiyanı necə göstərmək
CV-də «yüksək motivasiyalı» sözünü tək yazmaq heç nə demir. Motivasiyanı nəticələrlə göstərin: öz təşəbbüsünüzlə keçdiyiniz kurslar, könüllü layihələr, təklif etdiyiniz və tətbiq olunan dəyişikliklər. Bacarıqları necə təsvir etmək olduğunu yumşaq və sərt bacarıqlar səhifəsində görə bilərsiniz.
Daxili və xarici motivasiya: gündəlik nümunələr
| Vəziyyət | Xarici motivasiya | Daxili motivasiya |
|---|---|---|
| İngilis dili öyrənmək | Vakansiya B2 tələb edir | Xarici filmləri tərcüməsiz izləmək istəyirsiniz |
| Satış planı | Plan yerinə yetiriləndə bonus | Müştərinin problemini həll etməkdən zövq alırsınız |
| Kurs keçmək | Rəhbər tapşırıb | Yeni proqramla işləmək maraqlıdır |
| Vaxtında işə gəlmək | Gecikməyə görə cərimə | Gün səhər planlı başlayanda daha məhsuldarsınız |
Xarici motivasiya qısa müddətdə güclü işləyir, amma mükafat itəndə həvəs də azalır. Daxili motivasiya daha davamlıdır, ona görə rəhbərlər və işçilər işin maraqlı və mənalı tərəflərini görünən etməyə çalışmalıdırlar.
Rəhbər komandanı necə motivasiya edə bilər
- Hər işçi ilə ayda bir dəfə qısa fərdi söhbət edin: nə alınır, nə çətindir, nə öyrənmək istəyir.
- Məqsədləri birlikdə qoyun və nəticəni ölçün; qəfil dəyişən tapşırıqlardan qaçın.
- Yaxşı işi vaxtında və konkret qeyd edin, səhvi isə təkbətək müzakirə edin.
- Təşəbbüsə yer verin: kiçik layihəni tam işçiyə həvalə edin.
- İnkişaf yolu göstərin: kurs, mentorluq və ya yeni məsuliyyət.
Motivasiyanız azaldığını necə anlamaq olar
Bu əlamətlərin bir neçəsi həftələrlə davam edirsə, səbəbi müəyyənləşdirin: yorğunluq, aydın olmayan məqsəd, maaş və ya komanda. Səbəb işdədirsə, rəhbərlə danışın; uzun müddət keçmirsə, mütəxəssisdən kömək istəmək normaldır.
- Motivasiya nədir, qısaca?
- Motivasiya insanı məqsədə doğru hərəkət etməyə və çətinlikdə davam etməyə vadar edən daxili və xarici səbəblərdir.
- Daxili və xarici motivasiya arasında fərq nədir?
- Daxili motivasiya işin özündən (maraq, zövq, inkişaf) gəlir, xarici motivasiya isə kənar mükafat və ya cəzadan. Daxili motivasiya adətən daha uzunmüddətlidir.
- Motivasiya ilə motivasiya məktubu eyni şeydir?
- Xeyr. Motivasiya həvəsdir; motivasiya məktubu isə niyə müəyyən vəzifəyə və ya proqrama müraciət etdiyinizi izah edən sənəddir. Nümunələr motivasiya məktubu nümunəsi səhifəsindədir.
- Maaş motivasiya yaradırmı?
- Ədalətli maaş narazılığın qarşısını alır, amma tək başına uzunmüddətli həvəs yaratmır. Nailiyyət, tanınma və inkişaf da lazımdır.
- İşdə motivasiya itəndə nə etmək lazımdır?
- Səbəbi müəyyən edin: yorğunluq, aydın olmayan məqsəd və ya inkişafın olmaması. Sonra rəhbərlə danışın və kiçik, ölçülə bilən məqsədlər qoyun.
- Müsahibədə «Sizi nə motivasiya edir?» sualına necə cavab vermək?
- Daxili motivasiyanı konkret nümunə ilə göstərin və onu vəzifəyə bağlayın. Yuxarıdakı cavab nümunələrinə və iş görüşməsinə hazırlıq bələdçisinə baxın.
- Motivasiya ilə intizam arasında fərq varmı?
- Bəli. Motivasiya həvəsdir və dəyişkəndir; intizam isə həvəs az olduqda belə planı icra etmək bacarığıdır. Uzunmüddətli nəticə üçün hər ikisi lazımdır.
CV-nizi CV yaratma alətində hazırlaya bilərsiniz: yaratmaq və baxmaq pulsuzdur, PDF yükləmək üçün plan lazımdır.
