İzahat (izahlı yazı) baş vermiş hadisənin səbəbini rəhbərə yazılı izah edən qısa rəsmi sənəddir. İzahat nümunəsi beş hissədən ibarətdir: kimə və kimdən, başlıq, nə vaxt və nə baş verdi, səbəb, imza və tarix. Əmək Məcəlləsinin 187-ci maddəsinə görə işəgötürən intizam tənbehi verməzdən əvvəl işçidən yazılı izahat tələb edir.
Bu bələdçidə izahatın quruluşu, dörd hazır mətn (işə gecikmə, işə gəlməmə, işdə səhv və məktəb üçün) və izahatda edilən səhvlər var. İzahat ünvanlı rəsmi yazıdır, amma CV deyil; iş axtarırsınızsa, CV nümunəsi bələdçisinə baxın. Nümunələrdəki ad, tarix və hadisələr uydurmadır, onları öz vəziyyətinizə uyğunlaşdırın.
İzahat nədir və nə vaxt istənir
İşdə izahat adətən rəhbər və ya kadrlar şöbəsi tələb etdikdə yazılır. Əmək Məcəlləsinin 187-ci maddəsinə görə intizam tənbehi verilməmişdən əvvəl işəgötürən işçidən yazılı izahat tələb edir; işçinin izahat verməkdən imtina etməsi tənbehi istisna etmir. 203-cü maddəyə görə işəgötürən ziyanın ödənilməsi barədə qərar verməzdən əvvəl də işçinin yazılı izahatını alır. Ən çox rast gəlinən hallar:
- İşə gecikmə və ya işdən tez çıxma: rəhbər iş vaxtının pozulmasının səbəbini öyrənmək istəyir.
- İşə gəlməmə: xüsusilə əvvəlcədən xəbər verilmədikdə. Sənədlə təsdiqlənən səbəb (xəstəlik vərəqəsi və s.) varsa, onu izahata əlavə edin.
- İşdə səhv və ya ziyan: hesabatda səhv, gecikmiş tapşırıq, avadanlığın zədələnməsi. Burada nə baş verdiyini və nəyi düzəltdiyinizi yazmaq vacibdir.
- Məktəb və universitet: dərsə, imtahana gəlməmə və ya qayda pozuntusu. Tələbədən izahatı dekanlıq, şagirddən sinif rəhbəri istəyə bilər.
İzahat, ərizə və xidməti məktub: fərq
| Sənəd | Nə üçün yazılır | Kim təşəbbüs edir |
|---|---|---|
| İzahat (izahlı yazı) | Baş vermiş hadisənin səbəbini izah etmək | Adətən rəhbər tələb edir |
| Ərizə | Nəyisə xahiş etmək: məzuniyyət, işdən azad olma, arayış | İşçinin özü |
| Xidməti məktub | İş məsələsi üzrə məlumat vermək və ya təklif etmək | İşçi və ya şöbə |
Hadisə hələ baş verməyibsə (məsələn, sabah gecikəcəyinizi bilirsinizsə), izahat yox, əvvəlcədən xəbərdarlıq və ya ərizə yazın. Rəsmi ərizə formalarının quruluşu rəsmi məktub forması bələdçisindədir.
İzahatın quruluşu
- Yuxarı sağ küncdə: kimə (rəhbərin vəzifəsi, adı) və kimdən (vəzifəniz, adınız). Bu, sənədin kimin adına yazıldığını göstərir.
- Başlıq: «İZAHAT». Bəzi təşkilatlarda «İzahlı yazı» də işlədilir; təşkilatınızda hansı forma qəbul olunubsa, onu yazın.
- Hadisə: dəqiq tarix, saat və nə baş verdi. Rəqəm və vaxt mübahisəni azaldır.
- Səbəb: qısa və doğru. Sübut varsa (arayış, bilet, yazışma), onu əlavə kimi göstərin.
- Görülən tədbir: vəziyyəti necə düzəltdiniz və təkrarlanmaması üçün nə edəcəksiniz. Bu hissə rəhbərə məsuliyyəti qəbul etdiyinizi göstərir.
- Tarix və imza: izahatın yazıldığı gün, imzanız.
İşə gecikməyə görə izahat nümunəsi
İşə gecikmə ilə bağlı izahat (uydurma)
[Təşkilat]-ın [şöbə] müdiri [Ad Soyad]-a
[Şöbə]-nin mütəxəssisi [Ad Soyad]-dan
İZAHAT
[Tarix]-də işə saat 09:00 əvəzinə 09:50-də gəlməyimin səbəbini izah edirəm.
Həmin səhər yaşadığım ərazidən gələn avtobus marşrutunda yolda qəza baş verdiyinə görə hərəkət təxminən bir saat dayandı. Gecikəcəyimi saat 08:40-da telefonla sizə bildirdim.
Gecikmə səbəbindən saat 10:00-a planlaşdırılan müştəri görüşü təxirə salınmadı, gün ərzində tapşırıqlarımı tam yerinə yetirdim. Bundan sonra yolda əlavə vaxt ehtiyatı ilə çıxacağam.
[Tarix] · [İmza]
İşə gəlməməyə görə izahat nümunəsi
İşə gəlməmə ilə bağlı izahat (uydurma)
[Təşkilat]-ın direktoru [Ad Soyad]-a
[Vəzifə] [Ad Soyad]-dan
İZAHAT
[Tarix]-də işə gəlməməyimin səbəbini izah edirəm.
Həmin gün səhər qəfil yüksək hərarət və halsızlıq səbəbindən həkimə müraciət etdim. Səhər tezdən rəhbərimə zəng etsəm də, cavab ala bilmədim; vəziyyəti saat 11:00-da mesajla bildirdim.
Həkim müayinəsini təsdiqləyən sənədin surətini əlavə edirəm. Gecikmiş tapşırıqları növbəti iş günü tamamladım.
Əlavə: [sənədin adı], 1 vərəq.
[Tarix] · [İmza]
İşdə səhvə görə izahat nümunəsi
Hesabatdakı səhv ilə bağlı izahat (uydurma)
[Maliyyə şöbəsi]nin müdiri [Ad Soyad]-a
Mühasib [Ad Soyad]-dan
İZAHAT
[Ay] ayı üzrə xərclər hesabatında nəqliyyat xərcləri yanlış məbləğdə göstərilib. Səhv iki sənədin eyni məbləğlə iki dəfə daxil edilməsindən yaranıb.
Səhvi [tarix]-də aşkar edib düzəliş edilmiş hesabatı həmin gün təqdim etdim. Hesabat xarici tərəfə göndərilməmişdi.
Təkrarlanmaması üçün daxil etdiyim sənədləri artıq qeydiyyat nömrəsinə görə yoxlayıram və hesabatı göndərməzdən əvvəl ilkin sənədlərin cəmi ilə müqayisə edirəm.
[Tarix] · [İmza]
Müəllimlər də işdə izahat yazmalı ola bilər, məsələn, elektron jurnaldakı səhvə görə. Məktəbdə işə qəbulun necə keçdiyini müəllim vakansiyası bələdçisində izah etmişik.
Məktəb və universitet üçün izahat nümunəsi
Tələbənin dərsə gəlməməsi ilə bağlı izahat (uydurma)
[Universitet]-in [fakültə] dekanı [Ad Soyad]-a
[Qrup] qrupunun tələbəsi [Ad Soyad]-dan
İZAHAT
[Tarix]-dən [tarix]-dək dərslərə gəlməməyimin səbəbi ailə üzvümün xəstəxanaya yerləşdirilməsi və ona qulluq etməyim olub.
Buraxdığım mövzuları qrup yoldaşlarımın qeydləri ilə öyrəndim və müəllimlərlə əlaqə saxlayıb tapşırıqları təhvil verdim. Mümkün sənədin surətini əlavə edirəm.
[Tarix] · [İmza]
Şagird izahatı daha qısa olur və adətən sinif rəhbərinə yazılır; azyaşlı şagird üçün valideyn də yazılı izahat verə bilər. Hansı formanın qəbul olunduğunu məktəbdən soruşun.
İzahatda nə yazmaq olmaz
- Uydurma səbəb: yalan aşkarlanarsa, vəziyyət hadisənin özündən daha ağır olar. Səbəb xoşagəlməz olsa da, doğrunu qısa yazın.
- Başqasını günahlandırmaq: həmkar və ya rəhbər barədə emosional ifadələr sənədi şikayətə çevirir. Fakt yazın, qiymət verməyin.
- Uzun emosional mətn: izahat 5–8 cümlədən ibarət olmalıdır. Uzun mətn əsas səbəbi gizlədir.
- Tarix və saat olmadan yazmaq: dəqiq vaxt göstərilməyən izahat natamam sayılır və yenidən istənə bilər.
- Şəxsi tibbi detallar: diaqnozu yazmaq lazım deyil, «həkimə müraciət etdim» və sənədin surəti kifayətdir.
İzahat verdikdən sonra: nəyə diqqət etmək
İzahatın bir surətini özünüzdə saxlayın və təşkilatda qeydiyyat nömrəsi verilirsə, onu qeyd edin. 203-cü maddəyə görə ziyanla bağlı araşdırma zamanı işçinin yoxlama sənədləri ilə tanış olmaq və əlavə izahat vermək hüququ var. İntizam tənbehinin şərtləri və müddətləri Əmək Məcəlləsində göstərilib; cari redaksiyanı e-qanun.az-da yoxlayın.
Bir izahat bütün iş təcrübənizi müəyyən etmir. Sonradan rəsmi rəy lazım olarsa, onun quruluşunu xasiyyətnamə nümunəsi bələdçisində göstərmişik. Yeni iş axtarırsınızsa, CV-ni CV yaratma alətində pulsuz yarada və önizləyə bilərsiniz; PDF kimi yükləmək üçün ödənişli plan lazımdır.
İzahat üçün yoxlama siyahısı
İzahat haqqında suallar
- İzahat nə vaxt yazılır?
- Adətən rəhbər baş vermiş hadisənin səbəbini yazılı istədikdə: gecikmə, işə gəlməmə, səhv və ya ziyan. Əmək Məcəlləsinin 187-ci maddəsinə görə intizam tənbehindən əvvəl yazılı izahat tələb olunur.
- İzahat yazmaqdan imtina etmək olarmı?
- Əmək Məcəlləsinin 187-ci maddəsinə görə izahat verməkdən imtina intizam tənbehi verilməsini istisna etmir. Ona görə öz mövqeyinizi yazılı bildirmək adətən daha sərfəlidir.
- İzahat ilə izahlı yazı eyni şeydir?
- Gündəlik dildə hər ikisi eyni sənədə deyilir: hadisənin səbəbini izah edən yazı. Başlıqda təşkilatınızda qəbul olunmuş formanı işlədin.
- İzahat nə qədər uzun olmalıdır?
- Adətən 5–8 cümlə kifayətdir. Tarix, nə baş verdiyi, səbəb, görülən tədbir və imza olmalıdır.
- İzahata sənəd əlavə etmək lazımdır?
- Səbəbi təsdiqləyən sənəd varsa, onun surətini əlavə edin və izahatın sonunda «Əlavə» sətrində göstərin. Bu, sözlərinizi faktla dəstəkləyir.
- Tələbə izahatı kimə yazılır?
- Adətən dekana və ya dekanlığa, bəzən kafedra müdirinə. Kimə ünvanlanmalı olduğunu dekanlıqdan soruşun.
- İzahatın surətini saxlamalıyam?
- Bəli. Təşkilatda qeydiyyat nömrəsi verilirsə, onu da yazın; sonradan mübahisə yaranarsa, nə yazdığınızı sübut etmək asan olar.
